De waarde van een startup

Waarom investeerders soms miljoenen betalen voor een startend bedrijfje

Waarde van je bedrijf
de waardering van een startup

Stel, iemand is een eigen bedrijf gestart met een uitvinding of een goed idee. Op enig moment wordt dan heel vaak de vraag gesteld: “wat is nu de waarde van mijn bedrijf?”. Hoewel dit op zich een eenvoudige vraag is blijkt de waardebepaling van een bedrijf in het algemeen en die van een startup in het bijzonder behoorlijk lastig te zijn. Het lijkt een beetje op de vraag: “Hoe lang is een stukje touw?” Toch is een waardebepaling relevant en het kunnen geven van een goede inschatting van de bedrijfswaarde is zeer belangrijk, zowel voor de uitvinders, de eigenaren van de startup, als voor degenen die geïnteresseerd zijn om in het jonge bedrijf te investeren.

Waardebepaling bedrijf: een voorbeeld van de waardering van een jong bedrijf

Deze site concentreert zich op het opzetten van een startup op basis van een uitvinding of een goed idee. Van groot belang hierbij is de mogelijkheid om van de startup of van de uitvinding alleen de waarde te berekenen. In een aantal pagina´s van deze site zullen we technieken bespreken die gebruikt worden om de waarde van een bedrijf en in het bijzonder een startup met een uitvinding te berekenen. We zullen dit doen aan de hand van een voorbeeld dat we uit onze duim hebben gezogen, de iCic. Tevens zullen we met dit voorbeeld een aantal struikelblokken illustreren die je mogelijk tegenkomt op het moeilijke traject van idee tot product. Ook zullen we laten zien dat een waardebepaling niet alleen als doelstelling heeft een prijskaartje aan je uitvinding te hangen, maar dat een toegekende waarde aan het bedrijf ook zeer belangrijk is tijdens de onderhandelingsfase voor financiering.

Maar voor we verder gaan, even een waarschuwing voor de taalpuristen onder ons. Wij zullen veel Engelse termen gebruiken en deze niet vertalen in het Nederlands. De reden hiervoor is tweevoudig. Ten eerste is Engels de internationale taal in de financiële wereld en we gaan er van uit dat je uitvinding of idee internationaal ingang zal vinden en dus de kans groot is dat je in het Engels zal moeten onderhandelen. Ten tweede zal het zo gemakkelijker zijn om later in de literatuur of op het internet naar meer informatie te zoeken over financiële analyse. De term "verdisconteringsrente"leverde ten tijde van dit schrijven met Google 62 resultaten op, terwijl "discount rate"maar liefst 61.400.000 hits opleverde. Do we need to say more!

Deze tekst is als inleiding bedoeld en absoluut niet als een wetenschappelijk verantwoorde academische verhandeling. Het moge duidelijk zijn dat het nooit onze bedoeling kan zijn om via deze website een financieel expert van je te maken. Wel hopen we een tipje van de sluier te kunnen lichten en te bereiken dat je wat beter beslagen ten ijs komt voor een afspraak met een potentiële financier of koper van je uitvinding. Aan de hand van het gepresenteerde voorbeeld over de waardering van een startup komen zo ook een aantal financiele basistechnieken aan de orde. Zo wordt er bijvoorbeeld antwoord gegeven op de vraag: Hoe kun je een cashflow berekenen en leer je bepalen of het de moeite waard is om in een bepaald bedrijf te investeren door de netto contante waarde te berekenen. Mocht je je nog verder willen verdiepen in deze materie dan is het boek "Principles of Corporate Finance" van Brealey & Myers een absolute aanrader.

Waarde creatie: de drie pijlers van een succesvolle uitvinding

Om een succesvolle uitvinder te zijn (dat wil zeggen: je weet waarde te creëren), moet je uitvinding uiteindelijk aan minstens drie voorwaarden voldoen:

  1. de uitvinding moet werken,
  2. er moet een markt voor zijn, en
  3. er moeten geen juridische of wettelijke belemmeringen zijn om je uitvinding toe te passen. Ook moet het natuurlijk veilig zijn.

1. De uitvinding moet wel werken

We hebben allemaal wel eens een goed idee, maar is jouw idee ook uitgewerkt en kunt je een Proof of Concept of een werkend prototype laten zien? Kun je werkelijk demonstreren dat het allemaal werkt? Zo niet, dan zul je verder moeten gaan met ontwikkelen en testen. En dat kost geld.

2. Nice to Have versus Need to Have

Ok, het werkt, maar wie gaat het kopen en wat hebben ze ervoor over? Is het voor een beperkt aantal personen wel aardig om te hebben, of is het iets waar iedereen gelijk op af komt rennen?. Dit is van te voren niet bekend en het beantwoorden van dergelijke cruciale vragen wordt tot het terrein van de marketing gerekend. Het moge ook duidelijk zijn dat de bovengenoemde begrippen “Nice” en “Need” erg subjectief zijn. Zo zal voor sommigen het hebben van een auto in Grolloo of Los Angeles een “Need to have” zijn, terwijl in het centrum van Amsterdam het bezit van een auto wellicht een last betekent. In ieder geval is het belangrijk om te beseffen dat een uitvinding die voor kopers een “Need to have” betekent jouw als uitvinder meer zal moeten opbrengen dan een “wel leuk om te hebben” uitvinding. Vaak zullen grote bedrijven er alles aan doen om via grote marketing campagnes van een “Nice to have” een “Need to have” te maken.

3. Veiligheid, wetgeving en juridische aspecten.

Dit kan niet alleen serieus probleem zijn maar een absolute showstopper welke zich bijvoorbeeld vaak voordoet in de Farmaceutische Industrie. De uitvinders moeten niet alleen kunnen aantonen dat de uitgevonden therapie werkt, maar ook dat er geen serieuze bijwerkingen zijn. Als de autoriteiten je uitvinding niet veilig genoeg achten voor het grote publiek zal de waarde ervan fors afnemen. Echter, helemaal waardeloos hoeft het niet te zijn, omdat wellicht een deel van de vinding toepasbaar zal zijn in andere producten of technieken. Onthoud daarom het gezegde, Someone's Trash is Someone else's Treasure. Weggeven kan altijd nog.......

In de volgende pagina wordt dit verder uitgewerkt aan de hand van een wel heel bekend voorbeeld: De lessen van Bill Gates en Microsoft.

In de zakenwereld zijn alle verhalen rond mislukkingen van een bedrijf min of meer hetzelfde want steeds weer worden door ondernemers soortgelijke fouten gemaakt. Succesverhalen, daarentegen, hebben vaak iets unieks en zijn ze niet alleen leuk om te lezen maar kunnen we ook iets van leren. Laten we als voorbeeld van een succes story over de waarde van een uitvinding eens het verhaal van Bill Gates en Microsoft nemen — waarom ook niet? Het blijft een prachtig verhaal. Om dit te doen verplaatsen we ons even naar de beginjaren '80 toen de wereld op het punt stond om de geboorte van de PC te aanschouwen.

De bluf van Bill Gates

Over het begin van Microsoft en de wijze waarop Bill Gates zijn business oprichtte en verder vorm gaf doen vele verhalen de ronde, maar er is een bepaalde anekdote die zeer hardnekkig blijft opduiken. De computergigant IBM stond op het punt een beslissing te nemen om wel of niet een IBM Personal Computer(PC) te gaan fabriceren. Een vereiste was dat er een besturingssysteem, of 'operating system' (OS), beschikbaar zou zijn voor de PC. Toen Bill Gates hoorde dat IBM op zoek was naar een OS voor de PC stapte hij bij IBM naar binnen en beweerde dat hij het gewenste kon leveren. De werkelijkheid was echter dat hij nog nooit een OS geschreven had, maar hij wist dat een paar straten verderop iemand woonde die een 'Quick and Dirty Operating System' (QDOS) voor microcomputers had ontwikkeld. Gates kocht QDOS voor $50.000 (de maker wist niets van de op handen zijnde deal met IBM af), knutselde de nodige veranderingen bij elkaar in de software, stapte weer bij IBM naar binnen en sloot een werelddeal af.

De crux van de deal die Gates met IBM maakte, was dat het inmiddels door hem opgerichte Microsoft de rechten behield om het, in MS-DOS omgedoopte, QDOS te verkopen buiten het IBM-PC project om. Hoe de onderhandelingen precies zijn verlopen weten we niet, maar je kunt je voorstellen dat IBM er alles aan gedaan zal hebben om de volledige rechten te verkrijgen, terwijl Gates alles in het werk stelde om de rechten te behouden. Gates had de visie dat elk Amerikaans gezin uiteindelijk een PC zou bezitten. Hij kon op een bierviltje snel uitrekenen dat dit veel meer zou opleveren dan welk bedrag IBM hem zou kunnen bieden. Gates wist zijn eisen er bij IBM door te drukken en de rest is geschiedenis.

Hoe Bill Gates de Microsoft Startup is begonnen

De waarde van de uitvinding (of beter: het product) van Bill Gates: de toetsing

Over een startup met daarin een uitvinding hadden we gesteld dat een uitvinding op zoek naar het grote succes moet voldoen aan drie voorwaarden. Dit waren (1) de uitvinding moet werken, (2) het moet een “Need to have” zijn, en (3) er moeten geen wettelijke belemmeringen of problemen met de veiligheid zijn voor grootschalige verkoop. Als nu Bill Gate's OS gaan toetsen aan de drie pijlers van een uitvinding dan kunnen we heel eenvoudig stellen dat de reden dat Bill Gates - toen nog een onbetekenende gesjeesde student - een licentie overeenkomst van 's-werelds grootste computerproducent kon afdwingen was dat het OS (de uitvinding) werkte; het OS was voor IBM geen Nice to have, maar een absolute Need to have; er geen risico bestond dat de uitvinding door autoriteiten afgekeurd zou worden; Voila! Microsoft was in business.

Hier vallen natuurlijk nog de nodige opmerkingen over te maken. Het OS werkte maar over de kwaliteit ervan wordt tot nu toe nog steeds gediscussieerd omdat velen DOS als een volstrekt inferieur systeem beschouwen. Maar het werkte en het werkte goed genoeg om IBM te overtuigen. Bill wist een Proof of Concept neer te zetten dat voldeed aan de verwachtingen en daar gaat het om. De les die we daaruit kunnen trekken is dat het altijd mooier en beter kan. Maar het is de vraag wat op dit moment voldoet om verder te komen met een idee of uitvinding. Verder was cruciaal dat IBM juist op dat moment op zoek was naar een werkend OS (de Need to have). Voor een deel is het natuurlijk ook domweg geluk dat op dat moment en op die plek Bill Gates die behoefte kon invullen. Aan de andere kant dacht hij niet dat IBM toch te groot zou zijn om met hem te praten of dat hij eerst het OS wilde vervolmaken en zich terugtrok op zijn zolderkamer om er jaren aan te programmeren. Als hij dat had gedaan hadden we waarschijnlijk nooit van Bill Gates gehoord. Dat programmeren zou later wel komen.... Evenals de gevechten met de autoriteiten. Maar die waren in de jaren '80 nog helemaal niet bezig met PC's en monopolieposities op het gebied van besturingssystemen.

Laten we verder gaan met het voorbeeld van een fictieve uitvinding in het bezig van een startup: de iCic. Aan de hand van dit voorbeeld gaan we enkele uitgangspunten voor de waardebepaling van een bedrijf definiëren. Daarna gaan we de waarde van de startup bepalen.

Laten we verder gaan met het voorbeeld en enkele uitgangspunten voor de waardebepaling van een bedrijf definiëren. Daarna gaan we van een voorbeeld uitvinding, welke het belangrijkste bezit van een startup is, de waarde bepalen.

Financiële middelen en risico

Indien je vanuit Amsterdam CS richting het Damrak wandelt heb je misschien de tekst "DE COST GAET VOOR DE BAET UYT" op de gevel van een van de panden zien staan:

Waardebepaling startup

Waarde van een onderneming: "De Cost Gaet Voor de Baet Uyt"

Deze geveltekst illustreert het basisprincipe van financieren. Dit motto, dat al stamt uit onze gouden eeuw, is meer dan alleen een curieus en in oud Nederlands geschreven zinnetje. Het is het basisprincipe van financieren, economische groei en het bankwezen -- alsmede de oorzaak van slapeloze nachten bij vele ondernemers.

Tegenwoordig zouden we zeggen dat er eerst geïnvesteerd zal moeten worden voordat we kunnen delen in de winst. De reden waarom wij deze open deur intrappen is dat we willen stilstaan bij degene die geld investeert en onder wat voor omstandigheden de investering(en) gedaan worden.

Als eerste uitgangspunt nemen we aan dat jij de eerste geldschieter bent, dat wil zeggen: jij bent de eerste die tijd en geld in je eigen idee hebt gestopt zodat je nu een eerste resultaat kan tonen. Met behulp van dit model of prototype hoop je anderen te overtuigen om ook mee te investeren. Want als tweede uitgangspunt nemen we aan dat je niet onlangs de hoofdprijs in de loterij heeft gewonnen of al miljoenen op je bankrekening hebt staan. Indien je dit wel zou hebben zou dit de waardering van de uitvinding niet beinvloeden, maar er zouden dan wel een aantal door ons gekozen aannames gedurende het te volgen traject veranderen. Het zal namelijk ongetwijfeld je beslissing beinvloeden wanneer je tweehonderd duizend Euro van je miljoenen bankrekening kunt halen, of wanneer je de hypotheek met dat bedrag op je huis moet verhogen. Dit verschil in risico profiel zal je beslissingspatroon behoorlijk beinvloeden. In het eerste geval bent je veel sneller geneigd om dit bedrag op te nemen en te investeren in het project dan in het tweede geval. We gaan er dus van uit dat de kans groot is dat je medefinanciers zult moeten aantrekken. Medefinanciering is niet alleen een kwestie van geld, maar ook van risico spreiding. Het vinden van een medefinancier betekent behalve het verkrijgen van geldmiddelen om verder te gaan, ook dat je niet al je spaargeld in hoeft te zetten en daarmee is ook voor jezelf het risico dan behoorlijk afgenomen.

Natuurlijk gaat dit niet voor niets en is ook hier een prijs aan verbonden, namelijk de mede- investeerder zal ook in de winst delen ten koste van jouw opbrengsten. Over dit fenomeen, het verlagen van je risico met als gevolg het verminderen van je winst, namelijk het begrip, risk and return, is veel gepubliceerd en gediscussieerd. Tevens zijn er Nobel prijzen mee gewonnen. Je begrijpt het al, we zullen hier niet verder op ingaan, maar we nemen aan dat je uiteindelijk medefinanciers zal gaan zoeken.

Waardebepaling onderneming: het voorbeeld van de iCic

Het volgende uitgangspunt is je uitvinding. We verzinnen even wat als voorbeeld en nemen aan dat je bezig bent met wat je noemt, de iCic, oftewel de I Cinema in Car -- je bent nog niet helemaal tevreden over de naam, maar dat komt later wel.

De iCic is een apparaatje dat bewegende beelden aan de binnenkant van de vooruit van een auto projecteert en de projectie is dusdanig aanpast dat het beeld niet vertekend wordt door de kromming van het glas. Ook is het zo dat de bestuurder gewoon rustig op de weg kan blijven kijken terwijl hij rijdt, want de beelden, alhoewel van superieure (HD) kwaliteit, zijn transparant. De bestuurder kan dus samen met de medepassagiers tijdens de autoreis van een geweldige film in Dolby Surround 9.1 genieten, het journaal zien, of de laatste ontwikkelingen op de financiële markten in real time blijven volgen; wat je maar wilt. Je bent met de iCic al heel ver, d.w.z. perfect werkt het nog allemaal niet, maar je hebt een prototype dat bij je thuis in de garage werkt  en je hebt je zelf al gefeliciteerd en de Champagne is besteld. In het volgende deel van onze serie over waardering gaan we de iCic toetsen aan de drie pijlers van een succesvolle uitvinding en introduceren we verschillende methodes voor de waardebepaling van een bedrijf waarvan het belangrijkste bezit een uitvinding is.

De waarde van een bedrijf bepalen is vaak een lastig en tegelijkertijd veel voorkomend probleem voor uitvinders met een startup. Vaak is er sprake van een uitvinding die nog helemaal niet werkt of een beetje werkt. Er moet nog het nodige aan gebeuren om tot een echt werkend prototype te komen of om ten minste te kunnen laten zien dat het in principe werkt. Maar om dit te kunnen doen heb je niet voldoende financiële middelen tot je beschikking. Je hebt financiering nodig en om succesvol geld op te kunnen halen zul je als eerste een idee moeten krijgen over wat jouw uitvinding, en dus je bedrijf, nu eigenlijk waard zou kunnen zijn.

Waardering van een bedrijf

de iCic is een apparaatje dat bewegende beelden aan de binnenkant van de vooruit van een auto projecteert. Je hebt een werkend prototype in elkaar geknutseld en je wil al de champagnefles gaan ontkurken. Maar voordat je dat werkelijk doet is het misschien verstandig om de iCic eens aan de drie pijlers van een succesvolle uitvinding gaan toetsen.

  1. Werkt de iCic? Je weet dat de iCic bij jou in de garage werkt, maar werkt het systeem nou ook terwijl je rijdt, overdag of 's-nachts, bij regen en zonneschijn, bij hoge en lage temperaturen, als het sneeuwt en ga zo maar verder. Je weet dat niet, dus er moet nog uitgebreid getest gaan worden. Dat kost geld.
  2. Hoe leuk de uitvinding ook moge zijn, de iCic is een 'Nice to have' and geen 'Need to have' onderdeel van de auto. Maar ja, als de consument overgehaald zou kunnen worden...". Dan is the sky the limit.
  3. Regelgeving. Dit zou wel eens de achilleshiel van de iCic kunnen zijn. Autoriteiten zouden namelijk een verbod kunnen opleggen aan het gebruik van de iCic, aangezien het apparaatje tijdens het rijden de bestuurder afleidt en dientengevolge deze een gevaar op de weg wordt. Geen toestemming betekent dat je droom “in elke drie auto's een iCic”grondig verstoord wordt. Op dit moment heb je echter nog geen enkel idee wat de kans op afkeuring is. Natuurlijk heb je overwogen om een expert of advocatenkantoor in te schakelen, maar dat kost ook weer geld.

Zoals je ziet bent je nu niet bepaald in eenzelfde situatie als waarin Bill Gates zich in 1981 bevond. Je moet nog gaan testen op de werkzaamheid, de behoefte bij de consument moet nog gekweekt worden en het is nog maar de vraag of de iCic als gadget voor de auto verkocht mag gaan worden. Daarbij komt ook nog eens dat je zelf geen financiële middelen genoeg hebt om deze onzekerheden aan te kunnen pakken en eventuele alternatieven voor de door jou ontwikkelde technologie te onderzoeken. Dit is een lastig en tegelijkertijd veel voorkomend probleem voor uitvinders. Je hebt financiering nodig en als eerste zal je een idee moeten krijgen over wat de iCec nou waard zou kunnen zijn.

Methodes voor de waardebepaling van een bedrijf

Allereerst zullen we moeten bepalen wat en hoe er nu precies geëvalueerd gaat worden. Gaan we de iCic alleen op zich evalueren, of alleen de aanwezige patenten, of beiden? Om de discussie te vereenvoudigen zullen we de patenten samen brengen met de uitvinding, aangezien deze meestal gekoppeld aan elkaar zijn en we aan het begin van de commercialisering staan. We gaan er van uit dat er in deze fase nog geen producenten zijn die jouw patent in licentie genomen hebben en de iCic aan het produceren zijn.

Kostenmethode Methode, Markt Vergelijking en Economische waarde

We kunnen de mogelijke evaluatie methoden voor uitvindingen in nieuwe bedrijven in delen in een drietal soorten.

I. Kosten: methodes die zijn gebaseerd op de gemaakte kosten;

II. Markt vergelijkingsmethodes welke zijn gebaseerd op vergelijkbare waardes in de markt;

III. Economische waarde: Economische waarderingsmethodieken;

Deze laatste zijn onder te verdelen in:

  1. De inkomsten methode: deze is gebaseerd op de geprojecteerde cashflows
  2. Tijd: DCF methodes die de "time value of money" gebruiken
  3. Onzekerheid: DCF methodes die rekening houden met het risico van de geprojecteerde cashflows
  4. Flexibiliteit:
  5. (a) op DCF gebaseerde "Decision Tree Analysis"methodes;

    (b) Monte Carlo simulatie;

    (c) Reële Optie waardering;

  6. Veranderend risico: methodes gebaseerd op de zogenaamde "Option Pricing Theory", waaronder
  7. (a) Discrete distributie: Binominale modellen;

    (b) Continue distributie: Black-Scholes optie model;

Ook hier zit het venijn in de staart, d.w.z. de methoden III(4) en III(5) zijn zonder meer de meest ingewikkelde. Het is zelfs zo dat we kunnen beweren dat bij de kleine banken, commissionairs en financiële instituten, methode III(4) niet vaak gebruikt zal worden, doordat het aan kennis en mankracht ontbreekt. Toch willen wij je hier iets van meegeven om redenen die later duidelijk zullen worden. Overigens, de boven genoemde methoden zijn niet de enige. Zo bestaan er methoden die Net Capital + Goodwill gebruiken in de waardebepaling of de price/earnings (P/E) ratio. We zullen deze methoden echter niet behandelen omdat deze alleen gebruikt kunnen worden voor bedrijven met een financiële geschiedenis.

In de volgende pagina's zullen we bovengenoemde methodes voor waardering verder toelichten. We beginnen met de eenvoudigste manier van waardebepaling, de Kostenmethode.