Technoventure

Uitvinding in Bedrijf

Patent aanvragen?

Stel, je hebt een goed idee of je hebt het idee misschien al wel uitgewerkt tot een uitvinding. En je denkt er over na hoe je geld kunt verdienen met je idee of om een eigen bedrijf te starten met je uitvinding. Kun je dan patent aanvragen en waarom zou je eigenlijk patent willen aanvragen? De belangrijkste reden om een patent te willen aanvragen is geld. Een uitvinding verder ontwikkelen tot een innovatief product wat verkocht kan worden kost bijna altijd veel geld, energie en tijd. En patent aanvragen kan dan een hele goede manier zijn om ervoor te zorgen dat de kosten terugverdiend kunnen worden en dat bovendien de winst op de bankrekening van de uitvinder terecht komt. Een patent aanvragen zorgt er namelijk voor dat het resultaat van al die inspanning niet door de concurrent mag worden nagemaakt en verkocht. Wanneer iemand dat toch doet pleegt hij of zij inbreuk op het patent van de uitvinder.

Wat is een patent?

Een wat sjiekere, echt Nederlandse, benaming voor patent is octrooi maar verder is er geen verschil. Patenten vallen onder het octrooirecht en dit recht behoort tot de verzameling van de zogenaamde intellectuele eigendomsrechten (IE). Dit wordt ook wel IP of IPR genoemd naar het Engelse "Intellectual Property Rights".

Wat zegt het octrooirecht over patenten en uitvindingen? Volgens het octrooirecht is een uitvinding een uitvinding wanneer het gaat om “het verrassende praktische resultaat van creatief menselijk handelen”. Hiermee verschilt een uitvinding van een ontdekking omdat dit laatste gaat over het vinden van iets dat er al was. Ontdekkingen komen dus ook niet in aanmerking voor het verlenen van een patent. Hieronder gaan we in op de voorwaarden voor het aanvragen en toegekend krijgen van een patent op een uitvinding zoals dat geregeld is in het octrooirecht.

Wanneer kun je patent aanvragen?

Uitvindingen waar patent op is verleend zijn er in alle soorten en maten. Van de briljant gevonden uitsparing in het beschuitje tot het baanbrekende nieuwe medicijn waar jarenlang moeizaam onderzoek aan is voorafgegaan. Naast de klassieke nieuwe uitvinding kan een patent aanvraag ook gaan om een verbetering van een product (al dan niet reeds gepatenteerd), van een productieproces of werkwijze (een productiemethode), maar ook om een nieuwe toepassing van een al bestaand product. Ook kan iemand patent aanvragen op een (nieuwe) combinatie van bestaande producten of werkwijzen.

Volgens het octrooirecht zijn er een drietal eisen waaraan een uitvinding moet voldoen wil het voor bescherming in aanmerking komen. Dit zijn:
  1. Nieuwheid: de uitvinding mag niet behoren tot wat wordt genoemd “de stand der techniek”. Dit houdt in dat de uitvinding nieuw moet zijn. Er is nog geen product op de markt wat gebaseerd is op hetzelfde idee. Het is dus niet mogelijk om patent aan te vragen op iets wat al gepatenteerd is maar ook niet op iets wat al lang bestaat, wat iedereen kent, maar waar toevallig nog geen patent op is aangevraagd. Uitzoeken of je idee nieuw is kan nog een hele uitdaging zijn. Op een andere pagina kun je lezen hoe je bepaalt of je uitvinding wel echt nieuw is: bestaat mijn idee al? De eis van nieuwheid houdt ook in dat de vinding niet in de openbaarheid (het publieke domein) mag zijn gebracht voorafgaand aan indiening van de patentaanvraag. Dus geheimhouding is cruciaal als je er over denkt om een patent aan te vragen. Meer informatie hierover kun je vinden op Geheimhouding bij patent aanvragen. Omdat het toch vaak voorkomt dat je met anderen over je uitvinding moet overleggen voordat je een patent kunt aanvragen is het in dergelijke gevallen nuttig om een geheimhoudingsverklaring te ondertekenen.
  2. Inventiviteit: de uitvinding mag “niet voor de hand liggen”. Voor iemand die werkzaam is in hetzelfde vakgebied mag het niet volstrekt logisch zijn om hetzelfde te bedenken.
  3. De vinding moet een verrassende oplossing bieden voor een bestaand technisch probleem. Met name over het subjectieve punt van de inventiviteit ontstaat in de praktijk nogal eens discussie met de examiner (een patentaanvraag wordt beoordeeld door een examiner).
  4. Industriële toepasbaarheid: de uitvinding moet praktisch toepasbaar zijn.

En dan nog iets. Het moet wel gaan om een echte uitvinding. Het is dus niet mogelijk om patent aan te vragen op alleen maar een abstract idee (dus niet alleen beschrijven wat het idee is). Pas wanneer het idee tot in detail is uitgewerkt in de aanvraag (hoe werkt het dan precies?) is het een uitvinding geworden en kan de aanvraag worden behandeld en het patent worden toegewezen. Wanneer het bijvoorbeeld gaat over het idee van een draadloze oplader voor mobiele telefoons moet zo nauwkeurig mogelijk beschreven worden uit welke onderdelen deze bestaat, hoe het gebouwd is en hoe ding precies werkt. Datgene wat beschermd kan worden is dus alleen de gekozen concrete uitwerking van het idee. Hierdoor is het mogelijk dat een andere uitvinder een patent krijgt toegewezen op een draadloze oplader voor mobiele telefoons die op een heel andere manier werkt. In dat geval is er dan geen sprake van het plegen van inbreuk op het patent van de eerste uitvinder.

De beschrijving van de uitvinding in de patentaanvraag moet zodanig helder zijn dat een deskundige deze kan begrijpen en toepassen.

Patent aanvragen met hulp van een octrooigemachtigde

Patent aanvragen is geen eenvoudig werk. De volledige beschrijving van de uitvinding op basis waarvan het patent wordt verleend wordt het octrooischrift genoemd. Naast de uitvinding zelf wordt er ook in beschreven wie de uitvinder is (of wie de uitvinders zijn) maar ook wie de indiener is van de aanvraag. In principe is de indiener ook de eigenaar van het patent en daarmee ook de eigenaar van het geld dat er mee wordt verdiend. Natuurlijk is het mooi wanneer je behalve zelf uitvinder ook de eigenaar bent van een patent maar vaak is dat niet het geval. Indien de uitvinder in dienst is bij een bedrijf of een kennisinstelling is de werkgever vaak de indiener van de aanvraag en daarmee eigenaar van het patent. Natuurlijk kunnen er (bedrijfsbrede) afspraken gemaakt worden over een verdeling van de opbrengsten tussen de eigenaar en de uitvinders. Vaak is dat ook het geval. Om werknemers te stimuleren creatief te zijn en innovatieve technologie te ontwikkelen worden uitvinders vaak een vast percentage van de opbrengst in het vooruitzicht gesteld.

Een octrooischrift heeft een vaste opbouw. Eerst wordt een opsomming van de "stand der techniek" gegeven en wordt het bestaande technische probleem beschreven. Vervolgens verschijnt de vinding ten tonele als de verrassende en inventieve oplossing voor het probleem. De vinding wordt uitgebreid beschreven en vaak wordt de tekst voorzien van tekeningen om de tekst te verhelderen. Ook volgt er een paragraaf met conclusies of “claims”. Deze claims zijn genummerd en geven zeer precies weer wat het patent gaat beschermen. Ze zijn zodanig opgezet dat ze de vinding en de toepassing ervan van breed naar nauw omschrijven. Het schrijven van een patentaanvraag is een zeer specialistisch werk waarvoor het beste een octrooigemachtigde kan worden ingeschakeld. Dit is een beëdigd deskundige die vaak niet alleen wetenschappelijk / technisch maar ook juridisch is geschoold. Een octrooigemachtigde werkt als vertrouwenspersoon onder strikte geheimhouding vaak nauw samen met de uitvinder om de vinding zo goed mogelijk te kunnen beschrijven vanuit een juridische invalshoek. Het mag duidelijk zijn dat het voor een adequate bescherming van de uitvinding van groot belang is dat deze op de juiste wijze wordt beschreven en dat de claims zo sterk mogelijk zijn neergezet.

Een ander belangrijk aspect waar een octrooigemachtigde de indieners van een patentaanvraag in kan ondersteunen is het bewaken van alle termijnen die met de aanvraag samenhangen. De procedure van een patentaanvraag kent namelijk een flink aantal wettelijk vastgestelde termijnen met een deadline waarvoor gereageerd moet worden. Als dat niet op tijd gebeurt kan het zijn dat de aanvraag niet meer geldig is. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om het formeel aanvragen van de volgende fase in de procedure of het op tijd betalen van bepaalde bedragen (taxen genaamd) die met het hele traject van een aanvraag samenhangen. Ook kunnen de beoordelaars bepaalde documenten vragen (bijvoorbeeld vertalingen) die dan ook weer op tijd moeten worden ingeleverd. De gemachtigde houdt deze termijnen in de gaten voor de aanvrager.

Zoals gezegd is met een patent je uitvinding beschermd en sta je met een octrooi sterk tegen mogelijke concurrenten. Maar uiteraard zijn er ook nadelen verbonden aan het vestigen en onderhouden van patenten. Hieronder nog eens de voor- en nadelen op een rijtje:

De voordelen van een patent aanvragen

  • Wanneer je de eigenaar bent van een patent op jouw vinding ben jij de enige die er geld mee mag verdienen;
  • Door het vestigen van een patent mogen concurrenten niet hetzelfde product op de markt brengen. Wanneer ze dat toch doen kun je naar de rechter stappen om ze te dwingen te stoppen met de verkoop van het product dat gebaseerd is op jouw uitvinding;
  • Een patent vertegenwoordigd een zekere waarde die wordt vermeld op de balans van je onderneming onder het kopje immateriële vaste activa. Immers, een patent is een bezit waarmee geld verdiend kan worden. Een patent vergroot dus de waarde van je bedrijf;
  • Zonder een patent wordt je door veel investeerders niet eens serieus genomen wanneer je op zoek bent naar geld om je uitvinding verder te ontwikkelen tot een product; Een investeerder zoekt immers naar zoveel mogelijk zekerheid maar zonder patent kan iedereen het product gewoon namaken en verkopen;
  • Je hoeft niet zelf het patent te exploiteren. Het is een bezit dat geld waard is en je kunt het verkopen. Ook is het mogelijk om een andere partij toestemming te geven om tegen een afgesproken vergoeding op basis van jouw patent een product op de markte te brengen. Dit wordt genoemd: een licentie verlenen op het patent;
  • Niet in de laatste plaats verhoogt een product dat is gepatenteerd niet alleen de waarde van het bedrijf maar ook het imago. En dat is ook wat waard!

De nadelen van een patent aanvragen

  • Het aanvragen en houden van een patent kost tijd en geld. En dat kan behoorlijk in de papieren lopen als je van plan bent om je vinding in zoveel mogelijk landen te beschermen;
  • Je moet zelf in de gaten houden of iemand inbreuk maakt op jouw patent door een product te verkopen waarin gebruik wordt gemaakt van jouw uitvinding. Er is niet zoiets als een patentpolitie die wereldwijd alle producten controleert op inbreuk; Je moet er dus over nadenken of het wel zinvol is om patent te vestigen in - bijvoorbeeld - Japan als je niet in staat bent om daar de markt in de gaten te houden en, indien nodig, daar een rechtzaak te voeren;
  • De beschrijving van het patent wordt na 18 maanden openbaar gemaakt. Iedereen kan er dan kennis van nemen. Niet alleen je oma maar ook de concurrentie kan dan precies lezen wat je hebt uitgevonden en hoe de vinding werkt. Als je dat niet wenselijk acht kun je het alternatief overwegen: totale geheimhouding. En dat is soms heel goed mogelijk. Wellicht het bekendste voorbeeld hiervan is Coca Cola. Het recept voor de in 1886 uitgevonden frisdrank is nog steeds geheim. Een patent, daarentegen, wordt na 18 maanden openbaar en is maximaal 20 jaar geldig (op enkele uitzonderingen na);

Hoewel elke situatie natuurlijk anders is zijn er wel een aantal richtlijnen te geven die kunnen helpen bij het maken van een keuze.

Wel patent aanvragen

  • Als je een positie op de markt wilt verkrijgen, behouden of zelfs vergroten. Concurrenten moeten rekening houden met jouw patent en kunnen niet zomaar een soortgelijk product, gebaseerd op dezelfde vinding, op de markt brengen. En partijen die dezelfde vinding al exploiteren,maar deze niet hebben gepatenteerd, zullen zich moeten terugtrekken van de markt;
  • Wanneer partijen - om wat voor reden dan ook - iets willen met je uitvinding zullen ze met jou moeten onderhandelen. Jij hebt immer het patent op de vinding. En dat maakt je onderhandelingspositie een stuk sterker;
  • Als er sprake is van een grote markt waar veel geld is te verdienen. Dan zijn er niet alleen veel potentiële klanten maar ook veel mogeljke partijen die wel een licentie willen nemen op jouw patent. Zie in dit verband ook het vorige punt over de onderhandelingspositie;
  • Als het product langere tijd verkocht kan worden zonder dat de vraag inzakt. Immers, een patent is jaren geldig en kost veel geld. Wanneer er sprake is van een hype die over drie maanden weer voorbij is moet je je serieus afragen of het de moeite waard is om patent aan te vragen. Het kan natuurlijk wel. Vanaf het moment van indiening is je vinding beschermd. Maar misschien kun je in zo'n situatie beter al je energie steken in het verkopen van zoveel mogelijk producten in de korte tijd dat het product populair is in plaats van nog jaren rechtzaken te voeren tegen partijen die inbreuk hebben gemaakt op jouw patent. Je kunt natuurlijk beide doen: eerst aanvraag indienen, dan zoveel mogelijk verkopen en daarna nog jaren rechtzaken voeren.....Het is maar net wat je hobby is;
  • Wanneer je met investeerders gaat praten om startkapitaal op te halen is het een groot voordeel als je je vinding hebt gepatenteerd. In veel gevallen wordt je niet eens serieus genomen wanneer dat niet het geval is. Je hebt dan in ieder geval meer uit te leggen.

Geen patent aanvragen

  • Als het gaat om een kleine of tijdelijke markt moet je je afvragen of het wel de moeite waard is om de kosten voor een patent te maken;
  • Als het patent niet zo sterk is. Dat wil zeggen dat de concurrentie vrij eenvoudig om je vinding heen kan werken. Voor een correcte technische werking bedenken ze een ander truucje en kunnen ze toch hetzelfde product ontwikkelen en op de markt brengen zonder inbreuk te maken op je patent. En dan kun je er niets tegen doen;
  • Als het je toch niet gaat lukken om de markt te monitoren op inbreuk op je patent. Wanneer jouw product op grote schaal in China wordt gekopieerd en verkocht en je hebt het niet in de gaten is het ook niet zo zinvol om wereldwijd patent aan te vragen. Of misschien heb je wel in de gaten wat er gebeurt maar heb je niet de middelen en de power om in een vreemd land een rechtszaak te beginnen tegen de partij die inbreuk maakt op jouw patent.

Om een lang verhaal kort te maken: je kunt in aanmerking komen voor een patent op je uitvinding wanneer het gaat om niet alleen maar idee maar om een echte uivinding die nieuw en inventief is en bovendien praktisch toepasbaar. Bovendien is het daarbij cruciaal dat je het idee geheim hebt gehouden en er dus niet mee in de openbaarheid bent geweest. Wanneer je van mening bent dat je op grond bovengenoemde randvoorwaarden wel eens in aanmerking zou kunnen komen voor een patent doet zich de vraag voor “Ok, ik denk dat ik patent kan aanvragen, maar hoe ga ik dat dan regelen?”

De eerste stap op weg naar een patent is het jezelf afvragen in welk land of in welke landen je het wilt laten gelden. Om een goede keuze te maken moet je daarbij denken aan je ambitie. Hoe groot wil je worden? Zie je je uitvinding als een mogelijke leuke bijverdienste naast je dagelijkse werk voor je baas of zie de vinding als het begin van een multinational met jezelf als CEO? Wat is de grootte en toegankelijkheid van de markt in de verschillende landen die je op het oog hebt? Ben je bekend in deze landen en vind je er gemakkelijk je weg? Zie je kans om er partijen te vinden die jouw uitvinding als product in de markt kunnen en willen zetten? En ook niet onbelangrijk: ben je in staat en bereid om de kosten te dragen voor het aanvragen, in stand houden en eventueel verdedigen van een patent in de door jou gekozen landen?

Nog niet zo lang geleden werd door innovatieve startups met beperkte middelen vooral gekozen voor de Westerse wereld als markt: West Europa, USA en Japan, eventueel nog met Australië en Canada. En in die landen werd dan ook het patent aangevraagd. Echter, met de verdergaande globalisering en de sterke opkomst van markten als China, Brazilië en Rusland is bijna de hele wereld je potentiele markt geworden. Het advies is dan ook om er goed over na te denken en niet zomaar wereldwijd patent aan te vragen of alleen in Nederland.

Met de landenkeuze moet je ook kiezen op welke manier je het patent gaat aanvragen. Globaal gezien zijn er vier mogelijkheden:

  • de Nederlandse procedure. Dit is een eenvoudige versie van de Europese procedure;
  • de Europese procedure. Hierbij wordt een gezamenlijke procedure doorlopen maar moet je het patent in elk gekozen land apart laten registreren;
  • Het Unitaire octrooi. Een mooie gedachte: één Europa met één hele grote gezamenlijke markt en één patent (net zoals dat in de USA het geval is). Het zou ook enorm helpen. Niet meer in alle landen apart registreren en fee betalen maar het patent in alle aangesloten landen in één keer geregeld. In de EU is er al heel lang over gesproken en we waren er bijna. Men dacht ergens in 2017 van start te kunnen gaan met het unitair octrooi maar met de Brexit discussie is ook dit punt onzeker geworden. Nog even geduld dus;
  • de Wereldwijde aanvraag (de zogenaamde PCT route). Dit is een gezamenlijke aanvraagprocedure voor de landen die het PCT-verdrag hebben ondertekend.

Meer over de verschillende aanvraagprocedures kun je lezen op de pagina: patent procedure.

Op de site kun je nog meer info vinden over allerlei zaken die met intellectueel eigendom in het algemeen en met patenten in het bijzonder te maken hebben. Zo kun je info vinden over modelrecht en andere manieren om je intellectueel eigendom te beschermen. Een bijzondere vorm van het intellectueel eigendom is het copyright: wat is copyright?